पास्ता आणि रसगुल्ला

पास्ता आणि रसगुल्ला

इटालीतल्या पार्मा या शहरात पास्ता तयार करण्याची स्पर्धा भरली होती. स्पर्धेचं शीर्षक होतं ‘ पास्ताचं भविष्य ‘. भविष्यात पास्ता कसा असेल.बरिला या पास्ता तयार करणाऱ्या कंपनीनं स्पर्धा स्पॉन्सर केली होती. पास्ता हा इटालियन लोकांच्या अभिमानाचा आणि अस्मितेचा विषय. खरा पास्ता फक्त आम्हीच तयार करू शकतो असं इटालियन लोकांना वाटतं. इटालियन पदार्थ वैश्विक करण्याची खटपट बरिला करत असते. जास्तीत जास्त आपला पास्ता जगभरात खपवणं हा कंपनीचा फंडा.

जगभरातले फार म्हणजे फार लोकप्रीय आचारी (शेफ) स्पर्धेसाठी पार्मात गोळा झाले होते. टोकियो, लंडन, पॅरिस, न्यू यॉर्क, शिकागो आणि तत्सम शहरातल्या नामी खाणावळीत हे आचारी पदार्थ बनवून खवैयांना खायला घालतात.  अमूक दिवशी आपण कोणता खास पदार्थ तयार करणार ते आचारी जाहीर करतो, त्या जेवणाची जाहिरात केली जाते. त्या दिवसाच्या जेवणासाठी आपली खुर्ची किंवा थाळी माणसं आगाऊ राखून ठेवतात, हजार वगैरे डॉलर देऊन.  हे आचारी सिनेमा कलाकार किवा खेळाडूंइतकेच लोकप्रिय असतात.

तर अशा १९ आचाऱ्यांतून ३ जणं अंतिम फेरीसाठी निवडण्यात आले होते. प्रत्येकाला पास्ता तयार करण्यासाठी ३० मिनिटं दिली होती.

पहिला स्पर्धक होता Accursio Lotà. सिसिलियन, सॅन डियागो (अमेरिका) या शहरात तो एका खाणावळीत काम करत होता. त्यानं पास्ता करण्यासाठी वापरलेले घटक  असे.  fishy fantasia of salmon roe, sea urchin eggs, tuna bottarga, and osetra caviar, plus scallops, mazara red shrimps, amberjack, cuttlefish, clams, mussels. म्हणजे काय ते मराठीत सांगता येत नाही.

दुसरा स्पर्धक होता ओसाकामधला जपानी Keita Yuge. त्यानं इटाली आणि आशिया  यांचा संकर करून, fusilli with scampi, finessed with iriko dashi, miso and yuzu पास्ता तयार केला. या घटकांचंही मराठीत वर्णन करता येत नाही.

तिसरा स्पर्धक होता तेल अवीवमधल्या खाणावळीचा Omri Cohen. तो फक्त कोशर पद्धतीनंच अन्न शिजवतो.

त्यानं इस्रायलमधे पिकणारी करड्या हिरव्या रंगाची पालेभाजी, वांगी आणि टोमॅटो वापरून पास्ता तयार केला.

सिसिलयन लोटा याला पहिलं बक्षीस मिळालं.

इटालियन माणूस नियम धुडकावून लावण्यासाठी प्रसिद्ध. पण त्याच्या स्वयंपाकाच्या परंपरा कोणी मोडल्या तर मात्र तो खवळतो. स्पॅघेट्टी कशी असायला हवी याबद्दल इटालियन माणसाची ठाम मतं असतात. स्पॅघेट्टीत मांससॉस घातलंत तर इटालिन माणूस तुमचे हात छाटेल.  स्पर्धेत तर दुनियाभरचे मासे, अंडी, नाना स्वाद, नाना मसाले घालून पास्ते तयार करण्यात आले होते. पास्तात ट्यूना, सालमन मासे? इटालीतल्या लोकांना पसंत असणारा पास्ता आणि या लोकांनी तयार केलेला पास्ता यात काहीही साम्य नव्हतं.

पहिल्या नंबरवर आलेल्या पास्त्याचं बरिला काही तरी करेल. त्या प्रसिद्ध आचाऱ्याचं नाव वापरून तो पास्ता बरिला विकेल. एकादे वेळेस नव्हे तर नक्कीच तो पास्ता बाजारात आला की इटालियन वर्तमानपत्रं त्या पास्त्याला ठोकून काढतील. हा कसला आलाय पास्ता, हा पास्ता म्हणजे इटालीचा अपमान आहे, असा पास्ता खाणं म्हणजे देशद्रोह आहे इत्यादीही पेपर म्हणतील.

पदार्थ ही  देशाची किंवा प्रदेशाची मक्तेदारी ठरत नाही.  खाणारा माणूस जिथं रहातो तिथले घटक वापरून  पदार्थ तयार करणार. कोकणातला माणूस कोकणातले  मासे वापरणार, तो जपानच्या किंवा अर्जेंटिनाच्या समद्रातले मासे कसे वापरणार? तेल अवीवमधल्या आचाऱ्यानं वापरलेली पालेभाजी स्थानिक होती, तो नाशिकची किंवा कंपालामधली पालेभाजी कशी वापरणार? इस्रायलमधे पिकणाऱ्या टोमॅटोची चव इटालीतल्या टोमॅटोपेक्षा वेगळी असणारच की नाही.

मुळातली चव काहीही असली तरी माणूस जगातला कुठलाही पदार्थ आपलासा करतो.  भारतातला माणूस  चायनीज डोसा, चायनीज भेळ तयार करतो. महाराष्ट्रातला  माणूस खिचडीतही प्रॉन्स घालतो आणि मसालेभातात अंडी घालतो. पंजाबात जगातला कोणताही पदार्थ केला तरी त्यात भरमसाठ तेल आणि टोमॅटो असणार. गुजरातेत ब्लेक फोरेस्ट किंवा डच ट्रुफेल केला तरी त्यात बादाम, चारोळी, केसर तो जोईयेच. अमदाबादमधला ब्लेक फोरेस्ट मर्केलना खायला घातला तर काय होईल? सी जिनपिंग समजा भारतात आले आणि त्यांना औरंगाबाद किंवा सोलापूरमधल्या   आचाऱ्यानं तयार केलेला मांचुरियन नावाचा पदार्थ खायला घातला तर काय होईल? सी जिनपिंग चिनी सेनेला औरंगाबादवर-सोलापूरवर हल्ला करायचा आदेश देतील.

पदार्थ  आपलं माहेर सोडून सासरी गेला की सासर जसं कसं असेल तसा आकार, रूप, चव धारण करतो.

परवा ओदिसात गंमत झाली. ओदिसानं ३० जुलै रसगुल्ला दिवस म्हणून जाहीर केला. ओदिसा सरकारनं जाहीर केलं की त्यांच्याकडं असलेल्या पुराव्यांनुसार रसगुल्ला हा पदार्थ ६०० वर्षांपूर्वी ओदिसात पहिल्यांदा तयार करण्यात आला. थोडक्यात असं की रसगुल्ला ओदिसाचा.

संशोधक लोकं भारी असतात. ती जुनी जुनी पुस्तकं, गाणी, कथा कादंबऱ्या काढतात. पिवळी पडलेली जीर्ण पुस्तकं धुंडाळतात. त्यातले जेवणाचे संदर्भ शोधतात. गोल गोल, शोषक, हलका, पांढरा, गोड पाण्यातला असं काही तरी वर्णन कोणी तरी कवीनं केलेलं असतं. अ या राजाच्या मेजवानीत तो पदार्थ वापरण्यात आला होता असं त्याना सापडतं. किंवा क नावाचा एक व्यापारी व्यापारासाठी किवा प नावाचा ब्राह्मण यात्रेला गेला  असतांना त्यानं तशा वर्णनाची नोंद आपल्या डायरीत केलेली असते. वरील नोंद केव्हांची आहे यावर संशोधकांत मतभेद असतात.  त्यातली जुन्यात जुनी तारीख वापरून तो पदार्थ नक्की रसगुल्ला असावा ( प्रत्यक्षात त्या पदार्थानं नाव दुसरं असलं तरी किंवा त्या पदार्थाला नाव दिलेलं नसलं तरीही)  असं संशोधक म्हणतो. ओदिसातली जनता लगोलग तो पुरावा स्वीकारून मोकळी होते. असं काही तरी झालं असणार.

के सी दास नावाची रसगुल्ला विकणारी बंगाली कंपनी खवळली. रसगुल्लाची मालकी  चोरणारे हे ओदिसावाले कोण असा राग त्या कंपनीला आला.   बंगाली अस्मितेचा  आणि रसगुल्ल्याला ऑथेंटिक बंगालीपण नाकारण्याचा प्रश्न. दास कंपनीनं शोधून काढलं की नोबिन चंद्र दास यांनी १८६८ साली रसगुल्ला तयार केला होता.

ओदिसा आणि बंगाल या दोन देशातलं रसगुल्ला भांडणं.

भारत सरकारचं एक खातं आहे. त्यात पदार्थ, वस्तू इत्यादी कोणत्या प्रदेशाचे आहेत याची नोंद होते. अलीकडं बासमती तांदुळ कुठला यावरूनही वाद झाला. उद्या हापूस आंबा कुठला आणि इंद्रायणी तांदुळ कुठला यावरही वाद होतील. तर वरील खात्यानं जाहीर केलं की रसगुल्ला हा बंगाली पदार्थ आहे.

दोन्ही राज्य कदाचित कोर्टात जातील, कारण हा त्यांच्या अस्मितेचा (आणि त्यामुळंच मतांचाही) प्रश्न आहे. कोर्टाला कायदा समजतो, पदार्थ हा काही कोर्टाचा विषय नाही. दुर्गा भागवत, तरला दलाल, संजय कपूर, मधूर जाफ्री  किंवा त्यांच्यासारख्या कोणाला तरी   निकाल देण्याचा अधिकार असू शकतो, कोर्टाला खरं म्हणजे त्यात अधिकारच नाही. अयोध्येत बाबरी मशिदीखालच्या जमिनीत रामाचं मंदीर होतं की नाही याचा निकाल देण्याचं कसब कोर्टाजवळ नाही, ते काम संशोधकांचं. राम हा श्रद्धेचा विषय असणं वगैरे विषयही कोर्टाच्या कक्षेत नाही. तो विषय जनतेच्या कक्षेतला. पण  माणसं आणि सरकारं  स्वतःच्या जबाबदाऱ्या झटकण्यासाठी कोर्टात जातात.

कदाचित सर्वोच्च न्यायालयातले न्यायाधीश कोर्टात बसून ओदिसातले आणि बंगालातले रसगुल्ले खातील आणि निकाल देतील. बरं त्यातही न्यायाधीश ओदिसातले आहेत की बंगालातले आहेत यावरही लोकांचं लक्ष असेल. भानगडच नको म्हणून गुजरात, महाराष्ट्र, केरळ इत्यादी ठिकाणचे न्यायाधीश नेमून मुख्य न्यायाधीश वाद टाळतील.   तरीही  ओदिसी किवा बंगाली लोक म्हणतीलच की केरळी-गुजरात्यांना रसगुल्ल्यावर बोलायचा अधिकारच नाही.

खाण्यासारखी एक सॉलिड आनंदाची गोष्ट आणि तिचे कसे धिंडवडे (आता हे कोणते नवे वडे) निघतात पहा.

।।

 

 

 


One thought on “पास्ता आणि रसगुल्ला

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *