Browsed by
Month: December 2017

सोशल मीडियानं लोकशाहीचा ताबा घेतलाय?

सोशल मीडियानं लोकशाहीचा ताबा घेतलाय?

लोकशाहीचा ताबा  सोशल मिडियानं घेतल्यासारखं दिसतय. अमेरिका,जर्मनी, फ्रान्स, युके, स्पेन  हे देश त्यांच्या सार्वजनिक जीवनात  सोशल मिडियानं घातलेल्या गोधळानं चिंतीत झालेत.

२०१६ ची अमेरिकेची  अध्यक्षीय निवडणुक.

प्रचार मोहिमेत भाषणं करकरून, तर कधी सर्दीमुळं हिलरी क्लिंटनचा घसा बसला होता. त्या खोकत होत्या. कधी काळी कुठल्या तरी कारणासाठी क्लिंटन तपासणीसाठी डॉक्टरांकडं गेल्या होत्या. डॉक्टरकडं जाणं आणि खोकल्याची दृश्यं या दोन एकमेकांशी संबंध नसलेल्या घटना एकत्र जोडून क्लिंटन  गंभीर आजारी आहेत, त्यांना मत देणं धोक्याचं आहे असा संदेश सोशल मिडियात ट्रंप मोहिमेनं पसरवला.

काळा माणूस गोळीबार करताना दाखवला. कपड्यांवरून मुसलमान आहे असं लक्षात यावं असा माणूस जाळपोळ करताना दाखवला. या चित्रांचे संदर्भ स्पष्ट न करता   ओबामानी कुठं नेऊन ठेवलाय अमेरिका अशा अर्थाचं उपशीर्षक दिलं.

असे अनेकानेक मुद्दे इंटरनेट, टीव्ही आणि सेल फोनवरून लोकांवर कोसळवण्यात आले. धूर येतोय त्या अर्थी नक्कीच कुठं तरी आग लागलीय अशा बातम्या   फॉक्स न्यूज या वाहिनीनं  केल्या आणि ट्रोलभैरव गोळा करून वाहिनीवर चर्चा घडवून आणल्या. अशी दृश्यं, जाहिराती आणि चर्चा दिवसाला  ५० ते ६० हजार इतक्या संख्येनं सोशल मिडियानं लोकांच्या डोक्यात घुसवल्या. कधी गंभीर आरोप, कधी संशय निर्माण करणं, कधी विनोदानं आणि थट्टेत बदनामी सुचवणं अशा अनेक रुपांमधे.

ट्रंप मोहिमेनं आणखी एक केलं.  जाहिरातीचा मारा करून लोकांच्या मनावर ठसवलं की बुद्दिमान माणसं, इंटलेक्चुअल,  बोगस असतात, ते नुसते शब्दांचे खेळ करून लोकांचा बुद्धीभ्रम करत असतात, ट्रंप म्हणतात तेच खरं.

क्लिंटन, ओबामा यांच्या विरोधात ट्रोलिंग करताना रशियन कंपन्यांनी दिलेली माहिती वापरली गेली. रशियानं पुढारी, पक्ष, कॉर्पोरेशन्स, डॉक्टर, विश्वशाळा इत्यादी ठिकाणच्या कंप्यूटरमधून माहिती चोरली, त्या माहितीला विकृत रूप दिलं, संदर्भ सोडून ती माहिती वापरली आणि ट्रंप प्रचारकांना पुरवली.

ट्रंप मोजक्या शब्दांचे एकतरफी आरोप करणारे ट्विट्स करत. ना त्यातल्या मजकुराचं स्पष्टीकरण, ना त्या आरोपांचे आधार. ट्विटोबा ट्रंप यांचा एकतरफी अल्पाक्षरी मारा. या ट्वीट्सचे असंख्य रीट्वीट्स.

असाच प्रचार रशियानं फ्रान्समधे केला.फ्रेंच अध्यक्षपदाची प्रचार मोहिम संपली. मतदान करेपर्यंत कोणीही उमेदवार जाहीरपणे कोणतंही वक्तव्य करू शकत नाही असा काळ सुरु झाला. नेमक्या त्या वेळी फ्रेंच माध्यमात एक बातमी रशियानं पेरली, व्हायरल केली. उमेदवार मॅक्रॉन यांचं एक बेकायदा खातं एका परदेशी बँकेत आहे आणि त्यात त्यांनी गोळा केलेली खूप बेकायदा संपत्ती साठवलेली आहे. गोची अशी की मॅक्रॉन काही बोलू शकत नव्हते. मत कोणाला द्यायचं ते नक्की न ठरलेल्या, मॅक्रॉनबद्दल शंका असलेल्या मतदारांवर या आयत्या वेळच्या माहितीचा परिणाम झाला.

जर्मनीच्या २०१७ च्या निवडणुकीच्या वेळी इराक-सीरियामधून आलेल्या अरब स्थलांतरितांचा प्रश्न चर्चेत होता. मर्केल या स्थलांतरीतांना थारा देऊन जर्मनीचं नुकसान करत आहेत असं अनेक जर्मनांना वाटत होतं. रशियन ट्रोलरनी विविध ठिकाणच्या हिंसांची चित्रं संदर्भ सोडून मॉर्फ केली आणि बाहेरून आलेले सीरियन-मुसलमान जर्मनीत हिंसा माजवत आहेत असं माध्यमांत पेरलं.  बाहेरची मंडळी जर्मन संस्कृती  नष्ट करत आहेत, जर्मनीची सुरक्षितता  धोक्यात आली आहे असं सांगणाऱ्या क्लिप्स माध्यमांत पेरण्यात आल्या. गावोगाव इराकी-सीरीयन मंडळी गोंधळ घालत आहेत आणि मर्केल यांचं सरकार तिकडं डोळेझाक करत आहे असे संदेश पसरवण्यात आले. मर्केल यांची खूप मतं गेली, परद्वेषी उजव्या टोकाच्या पक्षाला खूप मतं आणि संसदेतल्या जागा मिळाल्या.

अमेरिकन माणूस दिवसातून २४०० वेळा   सेलफोनला स्पर्श करतो. माणसं काम करत असताना, प्रवासात, बाथरूममधे, डॉक्टरच्या बाकावर, हॉस्पिटलमधे, सेक्स आटोपल्यावर निर्माण होणाऱ्या काही सेकंदांच्या उसंतीत, शाळा कॉलेजच्या वर्गात, फेसबुक, व्हॉट्सएपवर असतात. इलाजच नाही म्हणून झोपतात. इलाजच नाही म्हणून तेवढ्यापुरती पोटापाण्याची कामं करतात.

अमेरिकन माणसांचा अटेंशन स्पॅन कमी झालाय. पुस्तकं वाचणं, गंभीर चर्चा करणं,  संदर्भ यासाठी त्यांच्याकडं वेळ नाहीये. टीव्हीवरचा प्रचार पाहून माणसं मतं तयार करतात.

मुबारक नालायक होते,भ्रष्ट होते हे तर खरंच.  लोकांचा तसा अनुभव असल्यानं सोशल मीडियातल्या माहितीमुळं  लोक रस्त्यावर गोळा झाले. त्यांनी मुबारकना सत्तेतून घालवलं.  मुबारक यांना घालवल्यावर येणारं सरकार कसं असेल, पर्यायी धोरणं कशी असतील, सरकार आणि अर्थव्यवस्था कशी चालेल याचा विचार रस्त्यावर गोळा झालेल्या लोकांनी केला नव्हता.  सोशल मिडियातले चार ओळींचे संदेश येवढंच ज्ञान त्या लोकांकडं होतं. वाचन, विचार, चर्चा, भावना दूर सारून निर्णय इत्यादी गोष्टींची सवय इजिप्तमधल्या लोकांमधे शिल्लक नव्हती.  हटाव या भावनात्मक आणि त्या वेळी योग्य असलेल्या मागणीभोवती करोडो लोक गोळा झाले. यथावकाश आंदोलन विरलं आणि मुबारक व त्यांचे लष्करी साथीदार पुन्हा सत्तापन्न झाले.

सोशल मिडिया अटळ आहे. सोशल मिडियाच्या मर्यादा आहेत. लोकांना गोळा करणं,  उत्तेजित करणं या माध्यमाला जमतं.   लोकांना विचार करायला लावणं या माध्यमातून शक्य होत नाही. समतोल, सर्व बाजूनी विचार करण्यासाठी इतर रुपाची माध्यमं वापरायला हवीत. सोशल मिडियात एकादी बातमी पसरली तर ती खरी आहे की खोटी, तिचा तपशील आणि संदर्भ तपासण्याची सोय आणि सवय असायला हवी. त्यासाठी समाजात गंभीर विचार करणारी वर्तमानपत्रं, नियतकालिकं, गंभीर वाहिन्या असायला हव्यात. अशी जोड मिळाली तरच सोशल मिडियाचा उथळपणा घातक होत नाही. अन्यथा अविचारी, दुष्ट, अज्ञानी, विकृत, स्वार्थानं प्रेरित, केवळ मौजमजा करणारी इत्यादी माणसं या माध्यमांचा वापर करू शकतात, करतात.

राजकीय पक्ष  सोशल मिडियाचा वापर करून लोकांना भुलवतात, भरकटवतात आणि स्वार्थ साधतात; विचार स्वातंत्र्य, सहिष्णुता, इतरांचा आदर, इतरांसोबत नांदणं ही लोकशाहीची मूळ वैशिष्ट्यं  पायदळी तुडवतात, समाजाला समजावणं आणि शिकवणं याकडं  दुर्लक्ष करतात.

भारतात इंटरनेटचा वापर मर्यादित आहे. कंप्यूटर आणि लॅपटॉपचा उपयोग करणारी माणसं मर्यादित आहेत. अलीकडं सेल फोननं लोकांच्या नजरेचा आणि मेंदूचा ताबा घेतला आहे. सेलफोनचा वापर कामासाठी कमी,  रंजन-आंबटशोक यासाठी जास्त होतो. निवडणुकीत या वर्तणुकीचा वापर करून संदेशांचा प्रसार केला जातो. जाहीर सभा आणि अफवा हे माध्यम भारतात विकृत प्रचारासाठी वापरलं जातं. या दोन्ही पद्धतीनं लोकांमधे भ्रम पसरवला जातो. सरकार कोसळवण्यासाठी किंवा आणण्यासाठी संदर्भहीन, खोटे संदेश वारेमाप पसरवणं ही पद्धत लोकांचं लक्ष वेधून त्यांना मतदानापर्यंत गुंग ठेवण्भायासाठी भारतात वापरली जाते.

विचार करण्याइतपत वेळ बहुसंख्य सामान्य माणसांना नाही. तशी सवय भारतीय समाजात विकसित झालेली नाही.

२०१४ सालची निवडणुक केवळ एका माणसाभोवती फिरवण्यात आली, मोंदींभोवती. तिकडे ट्रंप इकडे मोदी. कार्यक्रम, व्यवस्थात्मक तरतुदी इत्यादी चर्चा नाही. एक माणूस.  देशातल्या सर्व प्रश्नांवर मोदी हे एकच उत्तर आहे असं प्रचंड पैसा वापरून लोकांच्या मनावर ठसवण्यात आलं.  गुजरातची आर्थिक घडी मोदींच्या कारकीर्दीत बसली होती, गुजरातची स्थिती इतर काही राज्यांच्या तुलनेत चांगली होती,   इतर काही  राज्यांच्या तुलनेत ती कमीही होती. सामाजिक कल्याण या कसोटीवर गुजरात बरंच मागं होतं. परंतू  मोदी आणि गुजरात म्हणजे काही तरी अद्भुत घडलंय अशा  प्रचाराचा धुरळा उडवण्यात आला. भाजप विरोधक मुसलमानांचं लांगूलचालन करतात, हिंदूवर अन्याय करतात, देशद्रोही आहेत असा प्रचार झाला. मोदींच्या प्रचार मोहिमेत अनंत गोष्टी संदर्भहीन होत्या, उथळ होत्या, चुनावी जुमले होते. भाजप, काँग्रेस या पक्षांचे कार्यक्रम, त्यांच्या संघटना, त्याचे विचार, त्यांचा इतिहास, इत्यादी गोष्टीं प्रचार मोहिमेत चर्चिल्या गेल्या नाहीत. सारा मामला बहुतांशी मनोरंजनात्मक, भावनात्मक होता.

लोक काँग्रेसला कंटाळले होते, लोकांना बदल हवा होता. या वास्तवाशी मोदी प्रचाराची जोडी जमली.

१९७७ च्या निवडणुकीत जयप्रकाश नारायण आणि विरोधकांनी काँग्रेस विरोधाचा  धुरळा उडवला होता. जनता पक्ष धड अस्तित्वातही नव्हता त्यामुळं तो  लोकांचं भलं कसं करणार आहे ते कळायला मार्ग नव्हता. पण लोकांना काँग्रेसची सत्ता नको होती. जनता पक्ष म्हणजे काय याचा विचार न करता लोकांनी जनता पक्षाला भरघोस मतं दिली. त्यानंतर काय झालं तो आता इतिहास झाला आहे.

मोदी यांच्या कारकीर्दीचं मूल्यमापन व्हायला वेळ लागेल. मोंदींची कारकीर्द काँग्रेसपेक्षा काही मुद्द्यांवर चांगली ठरेलही. ट्रंपनी राज्यावर आल्यावर काहीही म्हणजे काहीही केलं नाही, फक्त ट्वीट्स केले. तरीही अमेरिकेची अर्थव्यवस्था ठीक चाललीय, कारण अमेरिकेतली अर्थव्यवस्था स्वतंत्रपणे चालते. नोटबंदी आणि जीएसटी हे वादग्रस्त उद्योग होऊनही वर्षभरानं भारताची अर्थव्यवस्था सावरेल, स्वतंत्र कारणांसाठी.

पण मुद्दा तो नाही. जगाची बदललेली स्थिती, नवं तंत्रज्ञान, सोशल मिडियाची शक्ती, माणसांची समतोल विचारांची क्षमता क्षीण होणं, बहुसंख्य लोकांनी फार विचार न करता निर्णय घेणं  हा मुद्दा आहे. समाजात झालेल्या या बदलांमुळं लोकशाहीचा पैस आकुंचित होतोय हा मुद्दा आहे.

माणसांना दररोजच्या जगण्याच्या धबडग्यात गुंतलेले असल्यानं  विचार करायला, अभ्यास करायला वेळ मिळत नाही. ही स्थिती १९४७ साली , १९७७ साली होती,  २०१७ सालीही आहे. माध्यमात झालेल्या क्रांतीकारक आणि प्रभावी बदलामुळं  विचारांच्या भानगडीत न पडणारी माणसं उथळ  प्रचारानं प्रभावित होऊन समाज घडवणाऱ्या प्रक्रियांमधे भाग घेत आहेत ही स्थिती चिंताजनक आहे.

।।

 

एका राजपुत्राचं लग्न

एका राजपुत्राचं लग्न

राजपुत्र हॅरीचा क्रमांक आहे पाच. जेव्हां केव्हां सिंहासन मोकळं होईल तेव्हां आधी राजपुत्र चार्ल्सचा (हॅरीचा पिता) क्रमांक पहिला. कारण ते राणीचे सर्वात मोठे पुत्र. त्यांच्यानंतर त्यांचे मोठे पुत्र विल्यम्स (हॅरीचा मोठा भाऊ) यांचा नंबर. त्यानंतर विल्यम्स यांच्या मुलाचा (हॅरीचा पुतण्या) नंबर. विल्यम्सना एक मुलगीही (हॅरीची पुतणी) आहे. तिचाही राणी म्हणून नंबर लागू शकतो, पण आधी क्रमांक तिच्या भावाचा कारण ब्रिटीश परंपरेनुसार आधी अधिकार पुरुषाचा व नंतर स्त्रीचा.त्यानंतर पाचवा क्रमांक आहे राजपुत्र हॅरी याचा. विल्यम्स यांची पत्नी सध्या गरोदर आहे, बाळंत झाल्यानंतर त्यांना आणखी एक मूल होईल.  त्याचा नंबर पाचवा झाला की हॅरीचा नंबर सहावा होईल. ब्रीटनला  परंपरा आवडतात.

तर अशा हॅरीचं लग्न ठरलंय, म्हणजे त्यानंच ठरवलंय. लग्न ठरवण्याची राजघराण्याची परंपरा अशी की राणी सोयरीक ठरवते. म्हणजे तोलामोलाची एकाद्या देशाची राजकन्या राणी शोधतात. सध्या ब्रुनेई आणि जॉर्डनमधे राजेशाही आहे. पण तिथले राजे मुसलमान आहेत. आफ्रिकेत काही राजे आहेत, पण ते काळे आहेत. रहाता रहातो स्पेन किवा न्यू झीलंडचा राजा. म्हणजे निवड करायला अगदीच कमी वाव.  पण अलीकडं भानगड अशी आहे की राजपुत्र राणीला, राजाला विचारतच नाहीत. ते आपल्या प्रिय व्यक्तीला निवडतात.  राजपुत्र कोणातरी मुलीच्या प्रेमात आहेत, तशी कुणकुण त्यांना लागलेली असते. पण राजपुत्र एकदम जाहीर करून टाकतात की अमूक एक मुलगी निवडलीय. हॅरीनंही तेच केलं. कॅलिफोर्नियातल्या एका आफ्रिकन लोकांच्या वस्तीतल्या, टोळी हिंसेसासाठी प्रसिद्ध असलेल्या उपनगरातल्या एका मुलीशी आपण लग्न करणार आहोत असं हॅरीनं पत्रकार परिषद घेऊन सांगितलं. एक मोठी दृश्य मुलाखत त्यानं दिली. परस्पर. राणी एजिझाबेथ, राजपुत्र चार्ल्स यांनी आनंद व्यक्त केला. बस. तेवढंच त्यांच्या हाती होतं.

वधू आहे मेगन मर्कल. तिची आई आफ्रिकन आणि वडील गोरे फ्रेंच. मेगन आफ्रिकन दिसते. ओबामांचे वडील आफ्रिकन होते आणि आई गोरी अमेरिकन. ओबामा काळे दिसतात. मेगन टीव्ही मालिकांत अभिनय करते. मेगन तिच्या आईसोबत रहाते, तिच्या वडिलांचा घटस्फोट झाल्यापासून. खुद्द मेगनचाही एक घटस्फोट झाला आहे. मेगन चार पाच वर्षांपूर्वी एका कार्यक्रमासाठी बोटस्वानामधे गेली असताना तिची हॅरीशी भेट झाली आणि दोघांनी डेटिंग सुरु केलं.

आधीच ब्रीटन, त्यातून राजघराणं, त्यामुळं पृथ्वीतलावरील प्रत्येक व्यक्तीचं स्थान आणि पायरी पाहून त्या व्यक्तीशी कसं वागायचं ते ठरवलं जातं. वरच्या पायरीवरच्या माणसाकडं आदरानं पाहिलं जातं, अर्धी पायरी खाली असलेलीही व्यक्ती असली तर खडुस तोडांनं तिच्याकडं पाहिलं जातं. पायरीनुसार पद आणि किताब.वधू राजघराण्यातली तर नाहीच, उलट अगदीच सामान्य घराण्यातली काळी मुलगी आहे. ती चर्च ऑफ इंग्लंडची सदस्य नाही. ती तोलामोची असती तर तिला प्रिन्सेस म्हणजे राजकन्या असा किताब मिळाला असता. तिला बहुदा कुठली तरी डचेस करण्यात येईल पण रॉयल हायनेस असं संबोधलं जाईल.

हॅरीचे वडील राजपुत्र चार्ल्स यांनी डायनाशी लग्न केलं होतं. राजपुत्र चार्ल्सचे कॅमिला पार्कर या अमेरिकन स्त्रीशी प्रेमसंबंध होते. त्यामुळं डायनाशी त्यांनी तणावातच संसार केला.

हॅरीची आज्जी म्हणजे राणी एलिझाबेथही खरं म्हणजे राणी होण्यातली नव्हती. तिचा काका हा राजाचा मोठा मुलगा असल्यानं राजे होणार होते.  त्यांना एका घटस्फोट होऊ घातलेल्या ब्रिटीश नसलेल्या स्त्रीशी लग्न करायचं होतं. तत्कालीन राजघराणं, लोकसभा, सरकार, चर्च ऑफ इंग्लंड यांच्या मते ते परंपरेत बसत नव्हतं. त्यामुळं त्यांच्या डोक्यावरचा राजमुकूट काढून घेण्यात आला आणि तो एलिझाबेथच्या वडिलांच्या डोक्यावर ठेवण्यात आला. एलिझाबेथना भाऊ नसल्यानं त्या राणी झाल्या.

एलिझाबेथचं वैवाहिक जीवन तणावाचंच होतं. कारण त्यांचे पती फिलिप्स माउंटबॅटन ( भारताचे शेवटले व्हाईसरॉय लुई माऊंटबॅटन होते, ते वेगळे)  तोलामोलाच्या राजघराण्यातले नव्हते, त्यांचे पूर्वज ब्रिटीश नव्हते. आपल्याला नवरा म्हणून वावरता येत नाही राणीचा प्रजाजन म्हणून वावरावं लागतं ही खंत एलिझाबेथचे पती सतत बाळगत आले आहेत.

हॅरी १२ वर्षाचे असताना डायनांचा अपघाती मृत्यू झाला. वडील चार्ल्स आणि आई डायनांच्या संबंधांवर जाहीर चर्चा झाल्या. राजघराण्यानं त्या साऱ्यावर पांघरूण घातलं तरी सगळ्या गोष्टी समाजासमोर आल्या. आज्जी, वडील यांच्या संसारातले तणाव हॅरीनं पाहिले असल्यानं त्याचं बालपण कोळपलं होतं.

ओठ घट्ट दाबून जगायचं ही राजघराण्याची परंपरा असल्यानं हॅरी गप्प होता, आतून धुमसत होता. जितकं जमेल तितकं तो बकिंगहॅम राजवाड्यापासून दूर रहात असे. दारूच्या नशेत स्वतःला बुडवत असे. राजपुत्र असूनही तो पायलट झाला आणि सामान्य सैनिकाप्रमाणं अफगाणिस्तानातल्या लढाईत उतरला.

एलिझाबेथचे पती म्हणजे हॅरीचे आजोबा यांना पायलट व्हायचं होतं. पण विमान उडवतांना अपघात होऊ शकतो या कारणास्तव ब्रिटीश सरकारनं, पंतप्रधान चर्चिल यांनी पायलट होण्याला कडक विरोध केला. त्यावरून एलिझाबेथ आणि पती यांच्यात प्रचंड तणाव होते आणि ते राजघराण्यातली माणसं पहात होती. एलिझाबेथ यांची बहीण, राजकन्या अँन याही परंपरा झुगारून एका सामान्य हवाई दलातल्या घटस्फोटित अधिकाऱ्याबरोबर संबंध ठेवून होत्या.

डायना आणि तिची दोन्ही मुलं यांच्यात फार जिव्हाळा होता. पोरांचा बापावर रागच होता.  आईच्या अपघाती मृत्यूतून मुलं सावरली नाहीत. मोठा विल्यम त्या मानानं सावरला. त्यानं राजघराण्याचा चेहरा सांभाळला आणि हॅरीला सावरण्याचा प्रयत्न केला. हॅरीला मानसीक उपचार करून घेण्यासाठी त्यानं राजी केलं. त्याचा बोभाटा झाला. राजपुत्र आणि मनोरोगी म्हणजे वृत्तपत्रांना प्रचंड खाऊ. हॅरीचा एक खापर खापर पणजोबा राजा  मनोरोगी झाला होता. राणी, राजपुत्र यांना सत्ता हवी होती, त्या साठमारीचा परिणाम म्हणून राजा मनोरोगी झाला होता.

राजा असो की राजपुत्र. शेवटी ती माणसंच तर असतात. आपल्या आईला बापानं वाईट वागवलं हा सल हॅरीला दूर करता आला नाही. लग्नात वधूच्या बोटात घालण्यासाठी तयार केलेल्या अंगठीमधे हॅरीनं डायनाच्या दागिन्यातले हिरे वापरले आहेत. आपली आई सदैव आपल्यासोबत असावी असं वाटलं म्हणून ते हिरे अंगठीत घातलेत असं त्यानं पत्रकार परिषदेत त्यानं सांगून. बापाची नव्हे, आईची आठवण.

वधू मेगन मर्कल ही थेट सामान्य कर्तृत्ववान स्त्री आहे. संघर्ष करत करत तिनं स्वतःचं स्थान निर्माण केलं आहे. माध्यमांतले जाणकार तिच्या सूट या मालिकेतल्या भूमिकेचं कौतुक करतात. आपल्याला आवडलेल्या एका माणसाशी आपण लग्न करतोय अशा अगदीच मानवी मनस्थितीत त्या आहेत, त्यांना नवल वाटतंय, आनंद होतोय. हॅरीपेक्षा आपण तीन वर्षानी मोठे आहोत याचं त्यांना काही वाटत नाही. प्रेमात पडल्यावर कसलं वय अन् कसलं काय.

मेगन रीतसर आपल्या आजेसासूला भेटायला लंडनला गेली. राणी एलिझाबेथची पहिली भेट झाली तेव्हां राणीसोबत दोन कॉर्गी कुत्री होती. राणीची फार आवडती, राणीसोबत सतत वावरणारी. ही कुत्री फार तिखट आहेत. परकी कोणी आलं की भूंकून, अंगावर धावून हैराण करतात. हॅरीशी त्यांची कधीच दोस्ती होऊ शकलेली नाही. पण मेगनशी मात्र त्या दोघांची दोस्ती झाली, दोघंही मेगनच्या भोवती घोटाळत राहिले. एलिझाबेथ आतून सुखावल्या असतील. कदाचित.

एलिझाबेथ ९१ वर्षाच्या आहेत. १९५२ पासून त्यांनी राजवाडा आणि ब्रिटीश समाज अनुभवला आहे. आई, काका, काकू, आज्जी, बहीण, पंतप्रधान, नोकरशाही यांच्यातले तणाव एलिझाबेथनी अगदी बालपणात असल्यापासून अनुभवले आहेत. एलिझाबेथ यांचं व्यक्तिगत जीवन स्वच्छ आणि संथ आहे पण त्यांचा सभोवताल मात्र गढूळ आहे. राजघराण्यात एकेकाळी एक “ कुरूप, काळी “ राणी आली होती आणि त्यातून काय घोटाळे झाले होते हे एलिझाबेथना त्यांच्या शिक्षकांनी सांगितलं आहे. एकेकाळी   राजाआजोबाच्या राजाआजोबाच्या राजाआजोबानं  एका लंडनमधल्या अभिनेत्रीशी शरीरसंबंध ठेवले होते,  त्यातून मुलंही झाली होती हा इतिहासही एलिझाबेथच्या शिक्षकानं त्यांना सांगितला आहे.

हे सारं डोळ्यासमोर तरळत असताना हॅरी त्याच्या अमेरिकन काळ्या पत्नीला घेऊन समोर बसला होता. एलिझाबेथना काय वाटलं असेल? आज्जीबद्दल हॅरीला ममत्व आहे की नाही? एलिझाबेथनी कधीही कशाचीही वाच्यता केली नाही. चर्चिल आणि एलिझाबेथ यांच्यात संघर्ष असतानाही त्या कधी बोलल्या नाहीत. त्यामुळं हॅरी आणि त्याचं लग्न या बद्दल काय वाटतंय ते एलिझाबेथ बोलणार नाहीत. पण एक नक्की घडलं असेल  ते सॉलिड हृद्य आणि नाट्यमय असणार.

तर असा हॅरी, त्याची मैत्रीण मेगन,  मे महिन्यात लग्न करणार आहेत. कधी काळी फोटोग्राफीचा शोध लागला तेव्हां तत्कालीन  राजानं लग्नप्रसंगाचे फोटो काढले होते आणि त्यात त्या काळाच्या फॅशननुसार राणीनं राजाच्या खांद्यावर हलकासा हात ठेवला होता. त्यावर ब्रिटीश माणसं आणि राजघराणं जाम खवळलं होतं. आता हॅरी आणि मेगन एकमेकाच्या कंबरेभोवती हात लपेटून फिरतांना काढलेले फोटो प्रसिद्ध झाले आहेत. पण आता जनता खवळलेली नाही. जनतेला मजा येतेय. जनतेला हा राजपुत्र आपल्यातला वाटतोय. तो पोरकटपणे वागला, त्यानं दारू पिऊन धमाल  उडवली हे लोकांना माहित असलं तरीही हॅरीबद्दल जनतेला आपलेपणा वाटतोय. लोक त्याला समजून घेताहेत. लोकांना तो आपल्यातला वाटतोय.

राजघराणं असावं की नाही, थाटामाटात लग्न करावं की नाही यावर विचारवंत मंडळी   चर्चा घुसळत आहेत.   ब्रिटीश जनता म्हणतेय की सध्याच्या बिकट आर्थिक राजकीय स्थितीत राजपुत्राचं लगीन हा एक छान विरंगुळा आहे. कम ऑन, लेट अस एंजॉय असं ब्रिटीश माणसं म्हणत आहेत.

।।