निळू दामले

भारताचा सुर्वण काळ.  दी गोल्डन रोड या प्रस्तुत पुस्तकात भारताच्या सुवर्ण काळाचं विश्लेषण आहे. इतिहासात सिल्क रोड ही कल्पना रूढ आहे. चीन (आशिया)  आणि युरोप यामधील दळणवळण प्रामुख्यानं ज्या मध्य आशियाई भागातून होत असे त्याला सिल्क रोड असं म्हणतात. हा मार्ग इसवीपूर्व दुसऱ्या शतकापासून जवळपास १५ व्या शतकापर्यंत वापरला जात होता असं मानलं जातं. अनेक पुस्तकं या कल्पनेबद्दल लिहितात.  इतिहास संशोधक विल्यम डॅलरिंपल म्हणतात की सिल्क रोड ही एक दंतकथा आहे. सिल्क रोड समजा निर्माण झाला असेल तर १२ व्या…

Read More Read More

अमेरिकेला बंदुका आणि कारचं वेड आहे. दर १० अमेरिकन माणसांत १२ बंदुका असतात. कारच्या बाबतीत बोलायचं तर दर १० माणसांत ९ जणांकडं कार असते. लोकसंख्येमधे अर्धी अधीक संख्या मुलांची असते, त्यांच्याकडं कार नसते. त्यामुळं अमेरिकेतल्या वयात आलेल्या १० माणसांत १५ तरी कार असतात असं म्हणायला हरकत नाही. बंदुक आणि कार ही अमेरिकेची राष्ट्रीय चिन्हं आहेत. त्यांनी ती अजून झेंड्यावर कशी घेतली नाहीत असा प्रश्न पडतो. अमेरिकेची अर्थव्यवस्था कार भोवती फिरते. फोर्ड कंपनीची गंमत. फोर्डनं गाड्या इतक्या स्वस्त तयार केल्या की…

Read More Read More

क्रॉसिंग ही लेवन अकिन या स्वीडिश दिक्दर्शकाची फिल्म आहे. फिल्ममधली पात्रं जॉर्जियन, तुर्की आणि इंग्लीश भाषेत बोलतात. लिया नावाची एक निवृत्त बाई आहे. जॉर्जियातली. जॉर्जिया हा तुर्कस्तानचा शेजारी देश आहे. तिची बहीण वारलीय. टेकला नावाची बहिणीची मुलगी, लियाची भाची, लहान असतानाच घरून गायब झाली.   ती ट्रान्स होती. तिचं ट्रान्स असणं बाटुनी या छोट्या सनातनी गावाला आवडत नाही, याचा त्रास टेकलाच्या आई वडिलांना आणि लियाला होत असतो. म्हणून तर टेकला गायब असते. लिया टेकलाला शोधायचं ठरवते. तिच्याबद्दल येवढंच माहित असतं…

Read More Read More

ब्रीटनमधे जातीयवादी माणसं दंगली करतात. मतं मिळावी यासाठी राजकीय पक्ष जातीयवादाला चिथावणी देतात. पण जातीयावाद्द्यांना विरोध करणाऱ्या नागरिकांची संख्या जातीयवादींपेक्षा जास्त आहे. जातीयवादी अल्पसंख्य आहेत. नागरिकांचे दैनंदिन जगण्याचे प्रश्न बिकट होतात तेव्हां जातीयवादी-अतिरेकी पक्ष लोकांच्या मनातील द्वेष/असंतोष जोजवतात. दैनंदिन, आर्थिक प्रश्न सुटेनासे होतात तेव्हां द्वेष फोफावतो. ।।।।।।  २९ जुलै २०२४. उत्तर इंग्लंडमधल्या साऊथपोर्ट गावात एका नृत्याच्या क्लासमधे एक तरूण घुसला. त्यानं तिथं शिकत असलेल्या ६ ते १२ वर्षाच्या मुलींना भोसकलं. मुलीना वाचवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या नागरिकांवरही त्या तरणानं वार केले. या…

Read More Read More

अमेरिका शंभर वर्षं मागे गेलीय. २१ जानेवारी १९२५ रोजी अमेरिकेतल्या टेनेसी राज्यातल्या विधानसभेमधे जॉन बटलर या आमदारानं एक विधेयक मांडलं. फक्त २०० शब्दांच्या विधेयकात म्हटलं होतं की राज्यातल्या शाळेमधे विज्ञान हा विषय शिकवताना बायबलमधे मांडलेला विश्व निर्मितीचा सिद्धांत सोडता इतर कोणताही सिद्धांत शिकवला जाऊ नये. एका खालच्या श्रेणीतल्या प्राण्यापासून माणसाची निर्मिती झाली हा सिद्धांत शिकवणं बेकायदेशीर आहे. थोडक्यात असं की डार्विनचा उत्क्रांतीचा सिद्धांत हा ख्रिस्ती विचारापेक्षा वेगळा असल्यानं तो शिकवू नये. २१ मार्च १९२५ रोजी विधेयक मंजूर होऊन बटलर कायदा…

Read More Read More

 गोलन हाईट्स या इसरायली विभागात, मजदाल शाम्स या शहरात, सकाळी ८ वाजून १८ मिनिटांनी एक रॉकेट कोसळलं. शहराच्या दाटीवाटीच्या वस्तीत असलेल्या खेळाच्या मैदानात. मुलं खेळत होती.  रॉकेट येताय असं सांगणारा सायरन वाजला. सायरन वाजला की पळायचं, सुरक्षित ठिकाणाचा आश्रय घ्यायचा हे मुलांना माहित होतं. मुलं साधारणपणे १० ते १६ वर्षं या वयोगटातली होती. मैदानाला तीन पुरुष उंचीचं जाळीचं कुंपण होतं. त्यातून बाहेर पडून जवळ असलेल्या इमारतींमधे जावं लागणार होतं. काही मिनिटं सहज लागली असती.काही मुलांनी पळायची तयारी केली. काही मुलं…

Read More Read More

दी वर्ल्ड्स फास्टेट इंडियन.(२००५) न्यू झीलंडचा चित्रपट आहे. नेटफ्लिक्सवर आता दिसतोय. वेग हाच देव आहे असं मानणाऱ्या माणसाची गोष्ट आहे. खेळ चित्रपट अशी चित्रपटांची एक वर्गवारी अलीकडं केली जाते. भाग मिल्खा भाग चित्रपटात मिल्खा सिंग हा धावपटू दिसतो. एम एस धोनीमधे धोनी दिसतो. मेरी कोम मधे मेरी कोम दिसते. खऱ्या खुऱ्या खेळाडूनं यश मिळवण्यासाठी कसकशी धडपड केली ते चित्रपटात दाखवलंय. एका परीनं ते कौतुक चित्रपट आहेत आणि ते ते खेळाडू नक्कीच कौतुकास प्राप्त आहेत. फास्टेस्ट इंडियन चित्रपटाचा नायक बर्ट मन्रो…

Read More Read More

महंमद युनुस बांगला देशाचे अंतरीम कारभारी पंतप्रधान झाले आहेत. आंदोलकांनी आग्रह धरल्यानं त्यांनी देश चालवायची जबाबदारी घेतलीय.  शेख हसीना यांच्या १५ वर्षाच्या भ्रष्ट कारकीर्दीला कंटाळून तरूणांनी आंदोलन केलं. आंदोलनात ३०० पेक्षा अधिक माणसांचा बळी गेला. ३ हजार नोकऱ्यांसाठी ४ लाख तरूणांना अर्ज करावे लागावे यावरून बांगला देशची अवस्था काय होती ते स्पष्ट होतंय. सत्ताधारी अवामी लीग हा पक्ष आणि पक्षाची युवक शाखा यांनी (त्यांच्या गुंडगिरीनं ) देशाचा ताबाच घेतला होता. विद्यार्थ्यांनी आंदोलन केलं तेव्हां मागं अवामी लीग युवा शाखेचे गुंड…

Read More Read More

कार्ल लिनियस   पुस्तक : The Man Who Organised Nature: The Life of Linnaeus (२०२३) मूळ लेखक  Gunnar Broberg (२०१९).  भाषांतर   Anna Paterson (२०२३)प्रकाशक Princeton.  पानं ४८४. ।। कार्ल लिनियस (१७०७-१७७८) या वनस्पती शास्त्रज्ञाचं हे चरित्र आहे. चरित्र व्यक्तीचं आणि कार्याचंही आहे.  जगात २०२० सालापर्यंत ३.१ लाख वनस्पती आणि जीवांची नोंद झालेली आहे. दर वर्षी सुमारे २५०० नव्या वनस्पती/जीव शोधले जातात, त्यांना नावं दिली जातात. शोध न लागलेल्या अजून किती वनस्पती/जीव आहेत ते माहित नाही. वनस्पती/जीवाना नाव द्यायला सुरवात…

Read More Read More

आपल्याला प्रिन्स फिलिप माहितच आहेत. राणी एलिझाबेथ यांचे पती. ते १९७७ ते २०११ येवढा काळ केंब्रिज युनिव्हर्सिटीचे चॅन्सेलर होते. तर त्यांच्या स्मरणार्थ केंब्रिज पालिकेनं एक पुतळा करून शहराच्या एका मोक्याच्या जागी बसवायचं ठरवलं. तसा ठराव झाला, उरुग्वेतले एक शिल्पकार पाब्लो एच्युगेरी यांना कंत्राट दिलं. १.५० लाख पाऊंड मेहेनताना देण्यात आला. २०१४ साली पुतळा चौकात बसवण्यात आला. पुतळा केंब्रिजमधे पोचला आणि बसवण्यात आला तेव्हांच केंब्रीज पालिकेचा कला या विभागाचा अधिकरी नाराज होता. त्यानं नोंद केली की  या पुतळ्याचा दर्जा चांगला नाहीये,…

Read More Read More