निळू दामले

९ आणि १० सप्टेंबरला जी २० परिषदेचं भारताच्या अध्यक्षतेचं वर्ष समाप्त झालं, त्या दिवशी एक शिखर परिषद दिल्लीत पार पडली. गेल्या वर्षी इंडोनेशियाकडं अध्यक्षपद होतं, पुढल्या वर्षी ब्राझीलकडं अध्यक्षपद असेल. युरोपियन युनियनसह इतर १९ देश या गटाचे सदस्य आहेत, यंदा द. आफ्रिका या नव्या देशाला या गटात घेण्यात आल्यानं आता जी २१ असं तिचं नामकरण होईल. मोठ्ठे जीडीपी ही गटाची मुख्य कसोटी आहे. त्यामुळंच अमेरिका, रशिया, चीन इत्यादी देश या गटात आहेत. जी २०० ही युनायटेड नेशन्स, विश्वबँक, विश्व नाणेनिधी…

Read More Read More

फ्रेंच कनेक्शन या ऑस्कर विजेत्या दिक्दर्शकाचा, विल्यम फ्रीडकिन यांचा, ७ ऑगस्टला मृत्यू झाला. फ्रीडकिन स्वतःला व्यावसायिक दिक्दर्शक-निर्माते मानत. मृत्यूपूर्वी काही दिवसच आधी त्यांनी The Caine Mutiny Court-Martial हा चित्रपट पूर्ण केला होता. त्या वेळी, म्हणजे मरणाच्या वेळी त्यांचं वय होतं ८७.  फ्रीडकिन यांनी २० फीचर फिल्म्स आणि ७ डॉक्युमेंटरी केल्या. त्यांनी टीव्हीसाठी ६ मालिका आणि ४ फिल्म्स केल्या. ऑपेरा या नाट्य प्रकारात त्यांना रस होता, त्यांनी ११ ऑपेरा केले. फ्रीडकिन प्रसिद्ध झाले ते त्यांच्या फ्रेंच कनेक्शन या चित्रपटामुळं. १९७१ साली…

Read More Read More

लोकशाहीच्या वाटेनं हुकूमशहा होणाऱ्या पुढाऱ्यांच्या मांदियाळीत आता एका नव्या माणसाची भर पडतेय.  आफ्रिकेच्या उत्तरेतला, भूमध्य समुद्राच्या काठावरच्या ट्युनिशियाचे प्रेसिडेंट कैस सईद. देशाचं कल्याण कशात आहे (देशाचं याचा अर्थ सईद यांचं) हे सईद ठरवतात आणि देशानं त्यांच्या ‘हो’ला ‘हो’ करायचं. ते म्हणतील की त्यांच्या आज्ञेवरून सूर्य पश्चिमेला उगवतो. जनतेनं होकार भरायचा. त्यांचा ताजा विचार असा. ट्युनिशिया या देशाची वाट देशातल्या काळ्यां लावलीय. महागाई वाढलीय, काळे जबाबदार. जीवनावश्यक वस्तू सामान्य माणसाच्या आवाक्याबाहेर गेल्यात, देशात बेकारी वाढलीय, काळे जबाबदार. आमचा देश अरब आहे….

Read More Read More

स्टीफन मार्च या लेखकाची डेथ ऑफ ॲन ऑथर ही कादंबरी काही दिवसांपूर्वी प्रसिद्ध झाली. कादंबरी १२० पानांची आहे. रहस्यकथा किंवा थरारकथा आहे. ती गाजतेय कारण ती एआयचा वापर करून लिहिली आहे. एआय म्हणजे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स. म्हणजे कंप्युटर या यंत्राची बुद्धी.   लेखकानं तीन ॲप्सचा वापर करून ही कादंबरी लिहीलीय. पहिल्या टप्प्यावर लेखकाला अभिप्रेत असलेल्या कथानकाची चौकट यंत्राला सांगितली गेली. कथानकातले टप्पे लेखकानं सांगितले. यंत्राने ते दिले.    दुसऱ्या ॲपनं  कथानकाचा सूर, लांबी आणि शैली सुचवली. तिसऱ्या ॲपनं भाषेतल्या सुधारणा सुचवल्या…

Read More Read More

 पेन्सिली जमवणारा माणूस अमेरिकेत आयोवा राज्यात कोलफॅक्स नावाचं एक गाव आहे. लोकसंख्या असेल दोनहजार बावीसशेच्या आसपास. येवढंसं ते गाव. त्यात एक कोलफॅक्स म्युझियम आहे.     गिनेस बुक ऑफ रेकॉर्डची दोन माणसं  गावातल्या म्युझियममधे पोचली. गावातले एक नागरीक एरन बार्थोल्मी (Aaron Bartholmey) यांनी जमवलेल्या पेन्सिली त्यांना पहायच्या होत्या, मोजायच्या होता.  पेन्सिली साठवण्याचा उच्चांक बार्थोल्मी मोडताहेत का याची तपासणी त्यांना करायची होती. बार्थोल्मीनं घरात जमवलेल्या पेन्सिली ७५० खोक्यांत भरल्या आणि आपल्या कारच्या अनेक फेऱ्या करून  म्युझियममधे नेऊन ठेवल्या. पेन्सिली मोजणीसाठी अख्खं…

Read More Read More

सिनेमा. ॲटमबाँबचा हिचकॉकनं केलेला वापर ओपनहायमरच्या ॲटम बाँबवर सिनेमा करायचं १९४५ साली आल्फ्रेड हिचकॉकच्या डोक्यात होतं. हिचकॉकच्या कानावर होतं की न्यू मेक्सिकोमधे अमेरिकन लष्करानं कसला तरी सॉलिड प्रोजेक्ट उभारलाय आणि त्यात ॲटम बाँब तयार करत आहेत. एका लेखक मित्रानं हिचकॉकला सांगितलं की तो प्रोजेक्ट इतका गुप्त आहे की कोणी एकदा का आत गेला की बाहेर येत नाही. हिचकॉक या बाबत एका वैज्ञानिकाला भेटला, बाँबची चौकशी केली. वैज्ञानिक म्हणाला ‘कसलं काय बाँबचं घेऊन बसलात. अणूचा स्फोट करणं वगैरे गोष्ट शक्यच नाहीये…’…

Read More Read More

इलॉन मस्क यांनी निर्माण केलेली स्टारलिंक ही उपग्रह-इंटरनेट व्यवस्था आता एक चिंतेचा, चर्चेचा  विषय झालीय. युक्रेनच्या वापरात असलेली ही व्यवस्था लष्करी उपयोगासाठी वापरण्यासाठी इलॉन मस्क परवानगी नाकारू पहात आहेत. ही व्यवस्था युक्रेननं रशियाच्या तळावर ड्रोनहल्ले करण्यासाठी वापरू नये असं मस्क सांगू पहात आहेत.  वैतागलेल्या युक्रेनच्या लष्कर प्रमुखांनी अमेरिकेच्या संरक्षण मंत्र्यांशी चर्चा इलॉन मस्कच्या धमकीवर चर्चा सुरू केलीय. इलॉन मस्कची स्पेस एक्स ही कंपनी दर आठवड्याला एकदा तरी रॉकेट उडवते. या रॉकेटला डझनभर उपग्रह (सॅटेलाईट) जोडलेले असतात. एकेक उपग्रह एकाद्या सोफ्याच्या…

Read More Read More

 Our Films, Their Films हा सत्यजीत रे यांचा लेखसंग्रह १९७६ साली प्रथम प्रसिद्ध झाला. त्यामधे त्यांनी लिहिलेले २५ लेख एकत्र करण्यात आले आहेत. लेख आजही वाचावेसे वाटतात.  सत्यजीत रे हा चित्रपटाची सगळी अंगं व्यक्तिशः हाताळणाऱ्या वस्ताद दिक्दर्शकांपैकी एक होता.पटकथा, फोटोग्राफी,संगित, संकलन, पोस्टर्स, दिक्दर्शन, कलादिक्दर्शन ही सगळी अंगं त्यांना अवगत होती,ते लीलया हाताळत असत. प्रत्येक फ्रेममधे रे डोकावतात आणि दृश्य कसं दिसेल ते पहातात, त्यांना योग्य वाटेल तो कोन आणि कॅमेऱ्याची जागा ते नक्की करतात. छायाचित्रकाराला जवळ जवळ कामच नसतं. कलाकार…

Read More Read More

जोहानसबर्ग. हाय कोर्टाची इमारत. सुनसान आहे. कोर्ट असूनही वर्दळ नाही. कारण काही दिवसांपासून वीज नाही. वीज नाही म्हणून पाणी नाही. वीज आणि पाणी नाही म्हटल्यावर कोर्टात माणसं कशी टिकणार? किती दिवस ही स्थिती टिकेल ते सांगता येत नाही. कारण वीज केव्हां येईल आणि आली तरी किती दिवस टिकेल ते सांगता येत नाही. द.आफ्रिकेत वीज तयार करणारी आणि वाटण करणारी एकच सरकारी संस्था आहे, खाजगी वीज कंपन्या नाहीत. ही कंपनी तोट्यात आहे. द.आफ्रिकेत कोळसा जाळून वीज तयार होते. वीज तयार करण्याची…

Read More Read More

खाकी. गुन्हे, जात, राजकारण, बिहार. नेटफ्लिक्स. बिहारमधील एका गुन्हेगाराची गोष्ट खाकी या मालिकेत नेटफ्लिक्सवर सादर झालीय. कथानक आणि मालिकेचा वास्तवाशी असलेला संबंध या दोन मुद्द्यावर ती गाजतेय. मालिकेत चंदन महातो नावाचा एक गुन्हेगार आहे. त्याच्या नावावर अनेक खून नोंदले गेलेत. पोलिस त्याची कोंडी करून एका गावात त्याला घेरतात. पोलिस त्याला पकडणार इतक्यात इन्सपेक्टरला वरिष्ठ अधिकाऱ्याचा फोन येतो. मंत्र्याची आज्ञा असते की चंदनला पकडू नका. निवडणुकीचा मोसम असतो. एका राजकीय पक्षाचा चंदनला पाठिंबा असतो. इथून गोष्ट सुरु होते. गोष्ट मागे जाऊन…

Read More Read More